СТАКЛЕНИ НАОДИ ОД ИСКОПУВАЊАТА НА РАНОХРИСТИЈАНСКАТА ЦРКВА НА ГРАДИШТЕ – ПЧИЊА
ДОИ:
https://doi.org/10.58301/BM23591-275aКлучни зборови:
стакло, доцен рим, рано-христијанство, црква, светилкаАпстракт
Во ископувањата на локалитетот Градиште во Бислимска Клисура, село Пчиња, откриена е ранохристијанска црква од којашто е истражен источниот, олтарен дел. Покрај тоа што се утврдени повеќе подни нивоа, црквата има две невообичаени карактеристики. Како прво, таа има апсида која директно се потпира на ѕидот од фортификацијата и со тоа влегува во малубројната група на цркви чии апсиди се градени на ваков начин. Втората карактеристика е таа што во југоисточниот агол, постои рудиментарно ѕидана камена правоаголна структура, во која беа пронајдени повеќе парчиња од стаклени садови.
Скоро сите припаѓаат на стаклени лампи, кои вообичаено биле дел од црковниот лустер или, пак, самостојно стоеле пред литургиските предмети и иконите. Најголем број од нив припаѓаат на т.н. издолжени (инкасти) лампи, откриени се и делови од топчести и примероци од лампи во вид на флашички, како и оловни држачи за фитил. Тие се вбројуваат во добропознатиот медитерански ареал на стаклени црковни лампи, со форми кои масовно се употребуваат на тој простор, во периодот 4-6 век. Она што ги издвојува нашите лампи е контекстот на нивното наоѓање, односно нивното депонирање во посебно изградена структура. Постојат неколку паралели за вакви контексти, но сите се од подоцнежен период. Самата конструкција, пак, можеби е остаток од ранохристијанското лавабо (таласидион) или подземна шахта со улога да ги собира течностите кои биле користени, пред сè, за миење на црковните садови и обредот на литургијата.
Референци
Користена литераатура:
Томе Андоновски и Ивица Милевски „Подземни карстни форми во Бислимска Клисура“, Географски разгледи 34 (1999): 5-22.
Ивица Милевски, “Лишков Пештер”, Географски разгледи 34 (1999): 177-182.
Зоран Георгиев, „Градиште – Пчиња– Доцноантички и рановизантиски кастел”, Macedoniae Acta Archaeologica 10 (1989): 199-214.
Дејан Ѓорѓиевски, „Доцноантичка тврдина кај Градиште – Бислимска Клисура: извештај од ископувањата во 2020 г “, Археолошки информатор 4 (2020): 41 – 48.
Дејан Ѓорѓиевски и Мирослав Петковски, “Градиште - Бислимска Клисура: Истражување на доцноантичката тврдина и црква“, Музејски гласник 14 (2022): 11-28.
Ιωάννης Βαραλής “Η επίδραση της θείας λειτουργίας και των ιερών ακολουθιών στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική του ανατολικού Ιλλυρικού“ (PhD diss., Θεσσαλονίκη: Αριστοτελειο Παντεπιστιμιο Θεσσαλονικις, Φιλοσοφικη Σχολη, 2000), 440-447.
Pascale Chevalier and others, “Trois basiliques et un groupe episcopal des Ve-VIe siècles réétudiés à Byllis [Albanie]“, Hortus Artium Medievalium 9 [2003], 155-166.
Kim Bowes, Private worship [London: Cambridge University Press, 2011], 140-150.
Αναστάσιος Κ. Ορλάνδος, Η ξυλόστεγος παλαιοχριστιανική βασιλική, Μεσογειακής λεκάνης (Αθήνα: Αρχαιολογική Εταιρεία Αθηνών, 1954), 489-503.
Thomas F. Mathews, The Early Churches of Constantinople: Architecture and Liturgy (London: University Park, 1971), 109.
Ιωάννης Βαραλής, “Η εκκλησία του Κάστρου της Βελίκας”, in Κάστρο Βελίκας Ένας οχυρωμένος οικισμός της εποχής του Ιουστινιανού. Ιωάννης Δ. Βαραλής, Σταυρούλα Σδρόλια, (Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας, 2019), 19-26.
Stavroula Sdrolia and Sophia Didioumi, “The Early Byzantine Fortress of Velika on the Coast of Kissavos, Thessaly”, in Byzantine Greece, Microcosm of Empire (London: Dunn A., McLaughlin B., 2023), 22-37.
Myrto Veikou, Byzantine Epirus. A Topography of Transformation Settlements of the Seventh-Twelfth Centuries in Southern Epirus and Aetoloacarnania (Greece, Leiden/Boston: BRILL, 2012), pl. 11.
Miroslav Јeremić and Mihailo Milinković, “Die byzantinische Festung von Bregovina (Südserbien), Antiquite Tardive 3 (1995): 209-225.
Венцислав Динчев, “Ранновизантийските крепости в България и съседните земи (в диоцезите Thracia и Dacia)“, Разкопки и проучвания, ХХХV (2006): обр. 25.
Anastassios Antonaras, Glassware and Glassworking in Thessaloniki: 1st Century B.C.–6th Century (Oxford: Archaeopress Archaeology, 2017), 202, pl. 6: 173.
Anastassios Antonaras, Ρωμαϊκή και παλαιοχριστιανική υαλουργία: 1ος αι. π.Χ.–6ος αι. μ.Χ. Παραγωγή και προϊόντα: Τα αγ¬γεία από τη Θεσσαλονίκη και την περιοχή της (Αθηνα: Σιδερης Ι., 2009:), 162–167.
Laskarina Boura and Maria G. Parani, Lighting in Early Byzantium, Dumbarton Oaks Byzantine Collection Publications 11 (2008): 12.
Maria Xanthopoulou, Les lampes en bronze à l’époque paléochrétienne (Belgum: Brepols publishers n.v., Turnhout, 2010), 46–53, 281–316.
Danièle Foy, “Le verre de la fin du IVe au VIIe siècle en France méditerranéenne: Premier essai de typo-chronologie,” in D. Foy, ed. Le verre de l’Antiquité tardive et du Haut Moyen Age: Typologie, chronologie, diffusion. Association française pour l’archéologie du verre, VIIIe rencontres, Guiry-en-Vexin, 18–19 novembre 1993”, (Guiry-en-Vexin: Association française pour l’Archéologie du Verre et Musée Archéologique Départemental du Val d’oise, 1995), 206, form 22b.
Marina Uboldi, “Diffusione delle lampade vitree in età tardoantica e altomedievale e spunti per una typologia,” Archeologia Medievale 22, (1995): 121–124, form IV.2.
Anastassios Antonaras, “Glass Lamps of the Roman and Early Chris¬tian Periods : Evidence from the Thessaloniki Area,” in Lychnological Acts 2: Trade and Local Production of Lamps from the Prehistory until the Middle Age. Acts of the 2nd International Congress on Ancient and Middle Age Lighting Devices, ed. C.-A. Roman and N. Gudea (Cluj Napoca: Ed. Mega, 2008),), 26, form 5.
Mary Luella Trowbridge, Philological Studies in Ancient Glass (Illionis: University of Illinois Studies in Language and Litera¬ture, 1930), 174, 190, 191.
Clasina Isings, Roman Glass from Dated Finds (Groningen: J.B. Wolters, 1957), 113-114, 131-133, form 96.
Mara Sternini “Il vetro in Italia tra V–IX secol”, in D. Foy, Le verre de l’Antiquité tardive et du haut Moyen Age : typologie – chronologie – diffusion, Association française pour l’archéologie du verre, VIIIe rencontres (Guiry-en-Vexin, 18-19 novembre 1993), (Guiry-en-Vexin : Musée archéologique du Val d'Oise, 1995), 259, 261–262, fig. 17:19–22.
Mara Sternini, La fenice di sabbia: Storia e tecnologia del vetro antico (Bari: Bibliotheca archaeological 2, 1995), 259, no. 21, fig. 17.
Šime Perović, “Present State of Research of the Late Ro¬man Glass Finds in Dalmatia,” in Annales de l’ Association Internationale pour l’ Histoire du Verre 19 (2015): 324–325, fig. 5.
Danièle Foy, “Les porte-mèche des lampes en verre de l’Antiquité tardive“, Provence historique : Hommages à Jean Guyon LXI, fasc. (2011), 216-217.
Ioannis Motsianos, “Difficulties and Preconditions for the Utilitization of Glass in Lighting in Byzantium”, in Motsianos, Ioannis, and Karen S. Garnett, eds., Glass, Wax and Metal Lighting technologies in Late Antique, Byzantine and medieval times (Oxford: Archaeopress, 2019), 197-198.
J. Lindbloom “Different types of glass lamps in use at the Byzantine monastic complex on Jabal Harûn near Petra, Jordan”, Lychnological acts 1 : actes du 1er Congrès international d'études sur le luminaire antique (Nyon - Genève, 29.IX - 4.X.2003) / sous la direction de Laurent Chrzanovski, (Montagnac : M. Mergoil, 2005), 209.
Tina Milavec, “Lighting devices in late antique churches in south-eastern Alps”, Ad Amussim, Festschrift zum 65 (2017): 211-212.
Petra Nikolić, “Early Christian glass lamps”, Archaeologia Adriatica 13 (1) (2019): 89.
Милица Крижанац, Средњовековно стакло из катедрале светог Трипуна у Котору, (Београд: Филозофски факултет Универзитета, Центар за археолошка истраживања, 2001).
Vedrana Jović-Gazić, “Late medieval glass from Zadar”, Archaeologia Adriatica 10 (2016): 142, fig. 4.
Ιωακείμ Α.Παπάγγελος, “Τα πήλινα αγιοπότηρα της Μονής Βατοπεδίου, Πρακτικά του ΣΤ’ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου ”, Το Άγιον Όρος στον 15οκαι 16οαιώνα, Θεσσαλονίκη (Θεσσαλονίκη: Αγιορειτική Εστία, 2012), 367-415.
Chiara Guarnieri, “Le forme potorie tra XV e XVI secolo a Ferrara e nel Ducato Estense: prima sistemazione tipologica ed alcune considerazioni sui contesti, Il Vetro nell’Alto Adriatico”, in Atti delle IX Giornate Nazionali di Studio, ur./eds.: D. Ferrari, Visser Travagli, Anna Maria (Imola: La Mandragora Editrice, 2007), 137.
Francesko Cozza, Reperti vitrei da contesti archeologici, L’Avventura del vetro: dal Rinascimento al Novecento tra Venezia e mondi lontani, (Milano: A. Bovo, 2010), 83-89.
Etleva Nallbani, Jocelyne Desideri, Yann Bonfand, Sophie Vatteoni et Elvana Metalla, “Komani (Dalmace, Albanie). Bilan de la mission franco-albanaise de la campagne 2017”, Chronique des activités archéologiques de l’École française de Rome (2018): 13, 15.
Πάλλας Η «θάλασσα» των εκκλησιών; ODB vol. I (1991), 71.
Gökçen Kurtuluş Öztaşkın, “Erken Bizans Dönemi Mimarisinde Az Bilinen Bir Düzenleme: Thalassidionlar”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1) (2020): 300-313.
Преземања
Објавено
Како да се цитира
Издание
Секција
Дозвола
Авторско право(c) 2023 Институт за старословенска култура - Прилеп

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.