СРЕДНОВЕКОВНАТА ТВРДИНА МАРКОВИ КУЛИ (КУЛТУРНА СТРАТИГРАФИЈА И ГРАДЕЖНИ ФАЗИ НА ОДБРАНБЕНИТЕ ЅИДОВИ)

Автори

  • Бранислав Атанасоски ЈНУ Институт за старословенска култура - Прилеп

ДОИ:

https://doi.org/10.58301/BM200230-31227a

Апстракт

Карпестиот рид Маркови Кули се наоѓа на околу 2 км северно од современиот град Прилеп. Максималната надморска височина на ридот е 952 м, а висинската разлика од подножјето до врвот изнесува околу 180 м. Фортификацискиот комплекс Маркови Кули е сместен на горниот дел од падината на ридот, додека населбата Варош се наоѓа во неговото подножје. Овие две локации во минатото главно функционирале како една целина, особено во средновековниот период. Всушност, Маркови Кули и Варош ја претставуваат средновековната населба Прилеп — утврдениот град со своето предградие, отворена населба со свој сопствен историски развој.

Предмет на ова истражување е културната стратиграфија на просторот на тврдината и градежните фази на одбранбените ѕидови, со акцент на нивното хронолошко определување. Преку ова се следи историскиот и просторниот развој на фортификацискиот комплекс. Анализирана е целата документација од сондажните ископувања спроведени во периодот од 1987 до 1990 година, како и целиот движен археолошки материјал пронајден во културните слоеви. Овој материјал е систематизиран, класифициран и презентиран според одредени хронолошки периоди, поткрепен со бројни аналогии од територијата на Република Македонија и поширокиот балкански простор.

Клучните историски датуми познати од пишаните извори исто така беа користени, што придонесе за појасно разбирање на одредени фази од развојот на тврдината и средновековниот град Прилеп.

Накратко, резултатите од ова историско истражување се следни: Средновековната тврдина е изградена врз остатоци од постара тврдина од доцнокласичниот период, каде што се регистрирани и реликти од ранокласичниот период. Градот Прилеп за првпат се споменува во средновековните пишани извори како "фрурион", воен бастион, во XI век, за време на трагичните настани од 1014 година, по поразот на цар Самуил од византискиот император Василиј II. Материјалните остатоци од овој период се многу ретки и несигурни, пронајдени во најстарите средновековни културни слоеви. Се претпоставува дека тврдината била обновена во овој период со техника на сувозид (без малтер), зајакната со дрвени конструкции.

Следува период на прекин сè до третата четвртина на XII век, кога тврдината била повторно изградена со техника opus incertum и цврст малтер. Акрополата била воспоставена во затворениот простор (дворови А, Б и В), заедно со долниот град (дворови Е и Ф), што ја обележува првата градежна фаза на тврдината.

Првата половина на XIII век е исполнета со војни и уништувања. По распадот на Византија, Прилеп бил освоен. Во 1261 година, по обновата на Византиското Царство, прилепската тврдина повторно била реновирана. Оваа градежна фаза е видлива во културната стратиграфија и на одбранбените ѕидови, кои биле зајакнати, проширени и подигнати. Во оваа фаза била користена техниката "дерс" (фугирање), која ја разликува од претходната градежна фаза. Биле формирани нови дворови (С2 и Д), кои служеле како цвингер (надворешен одбранбен двор) пред вратите на акрополата. Ова ја означува втората градежна фаза на тврдината.

Третата градежна фаза исто така е јасно видлива во културната стратиграфија и на одбранбените ѕидови. Повторно била користена техниката дерс, при што ѕидовите биле подигнати уште повисоко, а биле изградени и одреден број одбранбени кули, како што се кулите 5 и 6. Оваа обнова, забележана во пишаните извори, точно датира од 1330 година. Во 1334 година, градот бил освоен од Стефан Душан. Историските извори наведуваат дека тој изградил свој дворец во Прилеп. Истражувањата покажуваат дека станува збор за трансформација на утврдениот град во средновековен дворец (феудален дворец), но просторот бил значително намален. Дворот Ф бил напуштен, а ѕидовите на акрополата и дворот Е биле повторно подигнати.

За време на владеењето на кралот Волкашин и принцот Марко, Прилеп станал кралска резиденција, но без значителни промени на тврдината. Во 1395 година, градот бил освоен од Турците, кои сместиле мала воена посада во тврдината.

Преземања

Објавено

2025-01-30

Како да се цитира

Атанасоски, Б. (2025). СРЕДНОВЕКОВНАТА ТВРДИНА МАРКОВИ КУЛИ (КУЛТУРНА СТРАТИГРАФИЈА И ГРАДЕЖНИ ФАЗИ НА ОДБРАНБЕНИТЕ ЅИДОВИ). BALCANOSLAVICA, 227–301. https://doi.org/10.58301/BM200230-31227a

Издание

Секција

Прилози